Kıyı Kanununa Göre Plajlar ve Denizler Ücretsiz mi?

Yaz aylarının gelmesiyle birlikte en çok merak edilen konulardan biri, plajların ve denizlerin ücretsiz kullanılıp kullanılamayacağıdır. Özellikle sahil bölgelerinde bazı otellerin ve işletmelerin giriş ücreti alması, "Deniz herkesin değil mi?" veya "Kıyılar özel mülk olabilir mi?" gibi soruların sıkça gündeme gelmesine neden olur. Bu konuyu doğru değerlendirebilmek için Türkiye'deki kıyı düzenlemelerinin temel esaslarını bilmek gerekir.

Kıyılar Herkesin Ortak Kullanımına Açıktır

Türkiye'de kıyıların kullanımına ilişkin temel hükümler Kıyı Kanunu ve ilgili mevzuatta düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre kıyılar, devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve toplumun ortak kullanımına ayrılmış alanlar olarak kabul edilir.Bu yaklaşımın temel amacı, herkesin denizden ve kıyılardan eşit şekilde yararlanabilmesini sağlamaktır. Başka bir ifadeyle, denize girme hakkı belirli kişi veya kuruluşlara ait özel bir ayrıcalık değildir.

Genel ilke olarak denize girmek için doğrudan bir ücret alınması hukuki açıdan farklı değerlendirilir. Çünkü deniz ve kıyılar kamu yararına açık alanlardır.

Bununla birlikte uygulamada insanlar çoğu zaman yalnızca denize girmek için değil; şezlong, şemsiye, duş, soyunma kabini, otopark, güvenlik, temizlik ve yiyecek-içecek gibi ek hizmetlerden yararlanmak amacıyla işletmelere ödeme yaparlar. Bu nedenle ödenen ücret çoğunlukla denizin kendisi için değil, sunulan hizmetler için tahsil edilir.

Sahil kenarında faaliyet gösteren oteller ve plaj işletmeleri, misafirlerine çeşitli hizmetler sunmak amacıyla belirli alanları işletme hakkına sahip olabilirler. Bu işletmelerin talep ettiği ücretler genellikle aşağıdaki hizmetleri kapsar:

Şezlong ve şemsiye kullanımı

Duş ve soyunma kabinleri

Havuz kullanım hakkı

Temizlik ve güvenlik hizmetleri

Otopark imkânı

Yeme-içme alanlarının kullanımı

Gün boyu sunulan sosyal ve sportif etkinlikler

Dolayısıyla birçok tesiste alınan ücret, kıyıya erişimden ziyade bu hizmet paketine ilişkindir.

Kıyıların herkesin kullanımına açık olması ilkesi gereğince, kamuya açık kıyılara erişimin tamamen engellenmesi hukuken tartışmalı bir durum oluşturabilir. Bir işletme, kendisine tahsis edilen hizmet alanını yönetebilir; ancak kamuya açık kıyıya ulaşımı tamamen ortadan kaldıracak uygulamalar, ilgili idareler tarafından değerlendirilebilir.

Örneğin yalnızca işletmenin sunduğu şezlong veya dinlenme alanlarından yararlanmak istemeyen bir kişinin, kamuya açık kıyıya ulaşmasının engellenmesi her somut olayın koşullarına ve ilgili idari izinlere göre farklı sonuçlar doğurabilir.

Türkiye'nin birçok kıyı kentinde belediyeler ve kamu kurumları tarafından işletilen ücretsiz halk plajları bulunmaktadır. Bu plajlarda denize girmek için giriş ücreti alınmaz.

Bazı halk plajlarında şezlong veya şemsiye kiralama hizmeti ücretli olabilir. Ancak bu hizmetlerden yararlanmak istemeyen ziyaretçiler, genellikle kendi havlularını veya ekipmanlarını kullanarak denizden ücretsiz faydalanabilir.

Toplumda en sık karıştırılan konulardan biri, ücretli plaj ile ücretli hizmet alanı arasındaki farktır.

Bir işletme ziyaretçilerine daha konforlu bir deneyim sunmak amacıyla çeşitli hizmetler sağlayabilir ve bunlar karşılığında ücret talep edebilir. Ancak bu durum, denizin veya kıyının özel mülk hâline geldiği anlamına gelmez.

Başka bir ifadeyle, ücret çoğu zaman doğal alanın kullanımı için değil; işletmenin sunduğu konfor, bakım ve hizmetler için alınmaktadır.

Kıyıların ortak kullanım alanı olduğu bilinci, hem vatandaşların haklarını korumalarına hem de işletmelerle yaşanabilecek olası yanlış anlaşılmaların önüne geçilmesine katkı sağlar.

Bir kıyıda uygulanan kuralların dayanağı, ilgili idare tarafından verilen izinler, işletmenin kullanım hakkının kapsamı ve bölgenin fiziksel özellikleri gibi etkenlere göre değişebilir. Bu nedenle herhangi bir uyuşmazlık durumunda ilgili belediye, kaymakamlık veya diğer yetkili kamu kurumlarından bilgi alınması en doğru yaklaşım olacaktır.

Türkiye'de kıyılar ve denizler, temel ilke olarak herkesin ortak kullanımına açık alanlardır. İnsanların denizden yararlanabilmesi kamu yararı esasına dayanır. Buna karşılık sahilde faaliyet gösteren oteller ve özel işletmeler; şezlong, şemsiye, duş, güvenlik, temizlik ve benzeri hizmetler sundukları için bu hizmetler karşılığında ücret talep edebilir.

Kıyıların tamamen özel mülk gibi kullanılması ile hizmet sunumu karşılığında ücret alınması aynı durum değildir. Bu ayrımı bilmek, hem vatandaşların haklarını doğru değerlendirmesine hem de kıyıların herkes için erişilebilir olmasına yönelik bilinç oluşturulmasına katkı sağlar. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunabileceğinden, hukuki uyuşmazlıklarda güncel mevzuatın ve yetkili idarelerin değerlendirmeleri esas alınmalıdır.